شما را به دوزخ در افكند ؟ پاسخ دهند ما از نماز گزاران نبوديم و مستمندان را خوراك نداديم و كسانى را كه با بيهودگى به سر مىبردند همراهى كرديم ( 1 ) و به راستى درخت زقوم دوزخ خوراك گنهكاران است كه در شكمهاشان چون مس در آتش گداخته مىجوشد ، آن سان كه آب - بر روى آتش - جوشان است . ( 2 ) و باز اگر بينديشى در سخن رمز آميز خداوندگار پاك در آن جا كه سستى كنندگان در رهسپار شدن به سوى نبرد در راه خدا در گرماى تابستان را مىهراساند مىگويد : بگو آتش دوزخ داغتر است اگر بينديشند ( 3 ) و آن جا كه خورندگان دارائىهاى پدر مردگان را بيم مىدهد و گويد : جز اين نيست كه آتش در شكمهاشان فرو مىبرند و زود است كه به دوزخ و در آتش سوزان در افتند ( 4 ) و بسيارى ماننده‌هاى اين سخنان جاى دودلى نمىگذارد كه همهء گروه‌ها در برابر آن يكساناند بلكه روى سخن در اين گفتارها به سوى مسلمانان - يا همان امت مرحومه ( گروه آمرزيده ) - است كه خدا مىخواهد آنان را پيراسته گرداند پس اگر آنان را با بيم دادن از انجام گناه باز دارد سزاوارتر است تا گروه‌هاى از ميان رفته اى را كه بر سر آنان گذشت آنچه گذشت - چه از فرجام خوش فرمانبرى و چه از سرانجام بد نافرمانى كه همه در گرو كارهاى خويش رفته‌اند - خداوند با اين سخنان خواهد مهربانى خود را به مسلمانان هر چه رساتر نمايد و پرورش آنان را از نيكوئى بيشترى برخوردار سازد زيرا اين فرازها شايسته مردان را به گريه مىافكند و دل پرهيزكاران را به درد مىآرد و سرشگ از ديدهء دوستان خدا روان مىدارد و سرور آنان فرمانرواى گروندگان را به روزى مىنشاند كه در دل شب سياه همچون مار گزيده به خويش بپيچد ، و موى چهرهء خويش به دست گرفته اندوهگنانه

--> ( 1 ) سورهء 74 آيهء 42 تا 45 ( 2 ) سورهء 44 آيهء 43 تا 46 ( 3 ) سورهء 9 آيهء 81 ( 4 ) سورهء 4 آيهء 10